ՍԻՄՈՐՂԸ


Լէոնարդօ Ալիշան
Սիրտդ մի՛ կեր:
Պիւթագորաս (մ. 582-500 Ք.ա.)

 


Կիրակի մի առաւօտ Մայիսի վերջերին ժամը 10-ի շուրջ, սիրտս հանեցի եւ հոտոտեցի: Այլեւս անցեալ տարիների կարմիր վարդը չէր, այլ թօշնած խնձոր էր սեւ բծերով: Սիրտս ետ դրեցի կրծքավանդակիս մէջ եւ մի գաւաթ օղի խմեցի նարինջով որպէս նախաճաշ:
Մեր քաղաքը տառապում էր ահաւոր երաշտից: Քաղաքացիներից շատերը, նոյնիսկ ովքեր, որ կանոնաւոր կերպով չէին աղօթում, կոկիկ հագնւած երեխաների հետ անձրեւի երազանքով գնացել էին եկեղեցի:
Մեր քաղաքը խորը քնից հազիւ զարթնածի պէս դեռեւս փայփայում էր հրաշքի նւաղ յուշը: Շատ շատ տարիներ առաջ մորեխները յարձակւել էին եւ Տէրը ուղարկել էր ճայերի երամները այս ցամաքապատ քաղաքը, որոնք կլափել էին մորեխներին: Ճայերը դեռ կային եւ մարդիկ դեռեւս նրանց դիտում էին նոյն սոսկումով, ինչ որ Թոմասը պիտի փորձարկած լինէր Քրիստոսի ափի վէրքերը շոյելիս: Ես եւս սիրեցի ճայերին, սակայն հրաշքները վաղուց ի վեր ինձ համար դարձել էին ալքհոլի զուտ բանդագուշանք, կրկներեւոյթներ, որ աստանդականների դատապարտւած ոգիներին տարաւ նզովքի մթամածութեան:
Երեւակայութեանս ծառը դեղնել էր եւ իր տերեւների վերջինները թուլօրէն սպասում էին հոգուս մէջ վայող վայրագ քամուն: Շատ վաղուց էր, որ ոչինչ չէի գրել եւ ուրախ մտքերը փախչում էին ուղեղիցս պաշարել քաղաքի բնակիչների պէս. մի քանի ուշացածները սովամահ էին լինում: Կինս երեխաներին տարել էր եկեղեցի ոչ թէ անձրեւի համար աղօթելու, այլ իմ ապաքինման: Ծխախոտը վերցրի, գաւաթս նորոգեցի, եւ գնացի բակ:
Այդ Կիրակի առաւօտւայ ծանր լռութեան մէջ նայեցի փոքրիկ եւ մեռած դեղձենուս: Բոլոր միւս ծառերը կանաչ էին նորածիլ տերեւներով, կանաչ էին փափուկ ճիւղերով: Այդ դեղձենին, որ տնկել էի որպէս որոշ խոտոր աղօթք, որպէս որոշ աննախընթաց ապաշխարանք, չոր էր ինչպէս երկինքը: Ինձ աւելի խղճացի քան ծառին: Զգացի, որ հազարաւոր տարիներ ուշ էի ծնւել: Խմիչքս կուլ տւի մի ծխախոտ վառեցի եւ յենւեցի մարգագետնի աթոռին:
Ննջում էի, երբ զգացի ծխախոտը այրեց մատներս եւ աթոռից վեր ցատկեցի:Հէնց որ այրւած մատներս տարայ շրթներիս, զգացի մի ստւեր ընկել է վրաս, ստւերը ինչ-որ ամպի նման բանի: Շրջւեցի: Եթէ ցնցումից չքարանայի, վստահաբար պիտի ուշաթափւէի: Ինքն էր, իր ամբողջ վեհութեամբ ու գեղեցկութեամբ, նստած դեղձենուս վրայ: Սիմորղն էր:
Իրեն ճանաչեցի հին պարսկական գրքերի շատ նկարագրութիւններից, որ կարդացել էի: Քանի պարսիկներ նաեւ փորձել էին իրեն նկարել, սակայն նա նման էր այն շատ պատկերներից, որ տեսել էի միայն մէկին: Նա նման էր այն Սիմորղին, որ տեսել էի մանրանկարների լոյծ էջերին ընկերակցւած մի անյայտ Թեմուրեան մասունքում: Նա շատ անհաւատալի էր ինձ համար, որ լինի բառերով ստոյգ նկարագրել: Գլուխը ոսկեգոյն էր, կտուցը յիշեցնում էր արծւի կամ բազէի կտուցի, թեւերը հսկայական էին եւ զարդարւած էին բազմագոյն փետուրներով, գոյներ, որ նախօրօք երբեք չէի տեսել եւ իր երկար մանուշակագոյն պոչը սփռւած էր կանաչ մարգերին: Եւ ահա ես, աննշան մի մահկանացու, մի ոչ-Զրադաշտ, մի անհաւատ, մի ոչնչութիւն, գտնւում էի Սիմորղի ներկայութեանը: Սա առասպելական այն թռչունն էր, որ թառեց աշխարհի պորտին գտնւող ծառին, Վուրուքաշա առասպելական ծովի մէջտեղը, Պարսկաստանի կենտրոնում, ինքնին կենտրոնը եօթ կլիմաների: Սա այն Սիմորղն էր, որ թեւերը բացխփելով սփռել էր երկրագնդի բուսականութեան բոլոր սերմերը երկրի աստւածուհի Սփենթա Արմաիթիի բեղուն կրծքին: Նոյն Սիմորղը, որ մեծացրեց լքւած արծաթածամ երեխայ Զալին եւ վերադարձրեց նրան որպէս իմաստուն դիւցազն ապաշխարած իր հօրը: Վիթխարի եւ սուրբ Սիմորղը, թեթեւ ինչպէս փետուր, նստել էր իմ չորացած փոքրիկ դեղձենու վրայ:
Նախքան այն, որ կարողանայի մի բան անել կամ ասել- չէ որ կարելի էր մի բան անել կամ ասել - թեւերը բացխփեց: Թափւեցին տարբեր գոյնի սերմեր՝ սեւ սերմեր, սպիտակ սերմեր, կապոյտ, դեղին, կարմիր եւ մանուշակագոյն սերմեր: Սիմորղն ասաց, "Օ՜հ, ծեր ծնւած մանուկ, այս սերմերից իւրաքանչիւրը պարունակում է հրաշագործ կախարդանք: Դրանք կը բուժեն քեզ եւ քո ծեր հասակում կրկին քեզ կը դարձնեն մանուկ": Ապա Սիմորղը կտուցով փետտեց իր կարմիր փետուրներից մէկը եւ նետեց ծառի մօտ: "Ա՛ռ այս փետուրը", ասաց նա, "եւ երբ կամենաս փափագել, այրիր, կը լսեմ քեզ եւ իղձդ կը կատարւի": Աչքերս լցւեցին արցունքով եւ ամբողջ կեանքս կուտակւեց կոկորդիս մէջ: Գլուխս խոնարհեցի ու ծունկի եկայ աղերսանքով: Մինչ արտասւում էի, կարող էի ենթադրել, որ ստւերը յառնում է գլխիս վերեւ: Պարզապէս չբացատրւող պատճառներով չէի կարողանում գլուխս բարձրացնել եւ նայել: Ուշադրութեամբ սերմերը հաւաքեցի ու գնացի սենեակս:
Հետագային, երբ մտերմիկ կերպով հարցրի շրջապատիս, լսեցի որոշ դրացիներ ասացին տեսել էին շատ ցածից թռչող օդանաւ: Մի ամոլք տեղեկացրին UFO-ի նշմարում: Ուրիշները տակաւին ոչ մի բան: Դէ, մեր քաղաքում, Կիրակի առաւօտները շատերը եկեղեցում են, իսկ ովքեր, որ տանն են, ընդհանրապէս Շաբաթ գիշերւայ գինովութեան յետազդեցութիւնն են քնով ամոքում: Հետեւաբար չհիասթափւեցի, այլ ինքնահաւանօրէն գոհունակութիւն զգացի այն սրբի պէս ով փորձարկել է Աստծոյ իւրայատուկ տեսիլք: Կարմիր փետուրն ու փորձառութիւնս կիսւեցի մի շարք ընկերների ու ընտանիքիս հետ: Բոլորը հարցրին թէ շա՛տ չէի խմել: Միայն փոքր տղաս հաւատաց ինձ:
Ինչ վերաբերում է սերմերին, իրօք կախարդակա՞ն էին թէ՞ ոչ, չգիտեմ: Այդ սերմերը պատմութիւններն են, որ գրում եմ հիմա, այս հնարքը իմ իրականութեան: Այն, որ սերմերը յաջողեցին ինձ բուժել, դա այլ պատմութիւն է:
Ամառւայ արեւի գալուստով, մեր քաղաքի տառապանքը գրեթէ դարձաւ անտանելի: Անխիղճ ե-րաշտը չէր նահանջում: Ուրեմն հրատապ մի Կիրակի առաւօտ, դեռեւս ինձ շփոթեցնող պատճառներով, փափագեցի: Երբ նայում եմ ընտանիքիս, կամ ինձ, կամ պարտքերիս, կամ մեր աշխարհի շատ խնդիրներին, մտածում եմ թէ ինչու փափագեցի ինչ որ փափագեցի: Ամէն դէպքում, եղածը եղած է եւ չեմ զղջում: Սիմորղի կարմիր փետուրը այրեցի եւ փափագեցի անձրեւ: Փափագեցի անձրեւ այս քաղաքի համար, որ որդեգրեց ինձ խենթ մի աքսոր, այդքան պարկեշտ բարութեամբ ու ջերմ ժպիտներով: Եւ անձրեւեց օրեր: Օրեր շարունակ անձրեւեց: Բոլորը ցնծացին:
Անցեալ գիշեր բակում լիալուսնի տակ նստած մտածում էի կա՛մ Աստւած պատասխանեց աղօթքներին ու Սիմորղին ինձ մօտ ուղարկեց եւ ես իմ հերթին անձրեւ բերեցի, կա՛մ էլ գոյութիւն ունի ամբողջովին ուրիշ մի բեմագիր: Մինչ քննարկում էի այս ու շատ ուրիշ այլ հարցեր, սիրտս կրկին հանեցի: Ծաղկած փոքրիկ վարդ էր թաթաւած մանկութեանս խցարջի բոյրով ու կարմրի մեղմ երանգով:

 

Յոյս թիւ 99

1 Յունիս 2011