ՏՊԱՔԱՆԱԿ՝ ԱՌԱՒԵԼԱԳՈՅՆԸ 5000
 

Կլոր սեղան հայ մամուլի մասին

 

Չորեքշաբթի, Նոյեմբերի 16-ին, "Ալիք" օրաթերթի 80-ամեակը մեծարող յանձնախմբի նախաձեռնութեամբ "Հայ Ակումբ"-ի փոքր սրահում տեղի ունեցաւ կլոր սեղան նւիրւած Հայերէն մամուլին առնչւող հարցերին ու դժւարութիւններին: Կլոր սեղանին մասնակցում էին "Ալիք" օրաթերթի խմբագիր Դերենիկ Մելիքեանը, "Դրօշակ" թերթի խմբագիր Կարէն Խանլարեանը, "Հայելի" կայքի վարիչ Սեւան Պետրոսեանը, Հայերէն ռադիօժամի աշխատակից Ռոբերթ Մարգարեանը եւ "Յոյս" երկշաբաթաթերթի խմբագիր Ռոբերթ Սաֆարեանը: Կլոր սեղանը վարում էր Րաֆֆի Փիրումեանը: Ելոյթների ընթացքում հեռախօսային եւ ինտերնետային կապ հաստատւեց Հայաստանի եւ սփիւռքի մի քանի լրագրողների հետ, որոնք իրենց տեսակէտները յայտնեցին հայ մամուլի հարցերի մասին:
Կլոր սեղանը ուղղակի դէմ առ դէմ վիճաբանութեան չվերածւեց, թէեւ նկատելի էր կարծիքների զանազանութիւնը: Նաեւ հնարաւոր չդարձաւ խօսակցութիւնը առաջնորդել դէպի նախատեսւած հարցերը: Յամենայն դէպս, հնչեցին հետաքրքիր տեսակէտներ, որոնց ընտրանին ներկայացնում ենք ստորեւ:
 

Կարէն Խանլարեան
-Թէ՛ Հայաստանում եւ թէ՛ սփիւռքում, հայ մամուլը ունեցել է առանցքային դեր: Նոյնիսկ ռադիոյի եւ հեռուստատեսութեան զարգացման պայմաններում, մեր գրաւոր մամուլը չի զիջել այդ նոր միջոցներին: Ըստ վիճակագրական պատկերների, Ժամանակներ են եղել, որ սովետական Հայաստանում ամէն մարդու հասնում էր մի թերթ:
Հայապահպանութեան խոշոր ֆունկցիա միշտ մամուլի առջեւ է եղել: Իհարկէ այն ունեցել է նաեւ հասարակական ու քաղաքական դերակատարութիւն:

Դերենիկ Մելիքեան
-Արդէն կայացել են համահայկական մամլոյ ժողովներ, որոնց եզրայանգումը հետեւեալն է` դրանք համահայկական գերխնդիրներ, համահայկական մտածողութիւն, համահայկական նոր միտք ձեւաւորելու խնդրի առջեւ են կանգնեցրել մեզ:
Ես կարծում եմ համընդհանուր խնդիրը սա է. բազմազան են դժւարութիւնները, սկսած տեղական սփիւռքեան տարբեր խոչընդոտներից, մարդուժից, հայերէնի նահանջից, մինչեւ հայաստանեան կտրւածքով այն փրոֆեշնալիզմը, որը կոչւում է ժուռնալիզմ, եւ այն մտայնութիւնը, որ այսօր հայկական մամուլը փոփոխութիւնների լայնածաւալ խնդիրների առջեւ է կանգնած: Հայաստանեան մամուլի համար ներկայ վիճակը անցումային փուլ է:

Րաֆֆի Փիրումեան
-"Առաւօտ"` 5-6 հազար, "Ազգ"` 4 հազար, "Հայոց Աշխարհ"` 3500. Ահա մեր մամուլի տպաքանակի պատկերը: Ինչո՞ւ հայ մամուլի տպաքանակը չի անցնում քանի հազարից, մինչդեռ մենք պիտի 50-60 հազար տպաքանակով թերթ ունենանք Հայաստանում:

Ռոբերթ Մարգարեան
-Սա միայն մեր խնդիրը չէ: Արբանեակային եւ ինտերնետային տեխնոլոգիաների զարգացմամբ, բնական է, որ հետաքրքրութիւնը մամուլի նկատմամբ պակսի:
Իմիջիայլոց, լաւ կը լինի խօսենք զանգւածային լրատւամիջոցների մասին եւ ոչ թէ միայն մամուլի, որը բնականաբար մեզ սահմանափակում է տպագիր թերթի:

Սեւան Պետրոսեան
-Մենք մեր վրայ ենք վերցնում առաջին հերթին լուրերի տարածումը: Մի բան, որ այսօրւայ համացանցի եւ սոցցանցերի պայմաններում, ուշացած է դառնում: Մեր մամուլում պակասում է աւելի վերլուծական նիւթերը: Կամ մի շարք կարեւոր խնդիրների մասին, կարծես, մենք որոշել ենք, թէ չարժի անդրադառնալ: Օրինակ գլոբալիզացիան եւ հայերը, կամ սփիւռքի պայմաններում գլոբալիզացիան: Կամ Վիքիլիքսի մասին անդրադառնում ենք այն ժամանակ, երբ Հայաստանի մասին ինչ-որ բան են հրապարակում: Ի վերջոյ մենք էլ էս աշխարհի մի մասն ենք կազմում եւ կարելի է նման հարցերի էլ անդրադառնալ:
Մենք մեզ սահմանափակում ենք: Սա կարող է տարբեր պատճառաբանութիւններ ունենայ: Ասում ենք համայնքը պիտի համախմբւած լինի, եթէ տեսակէտների տարբերութիւն կամ պառակտութիւն կայ, դա պէտք չէ դրսեւորւի: Կամ մտածում եմք պէտք չէ համայնքի ներուժը նման հարցերի վրայ վատնել, աւելի լաւ է այն ուղղենք դէպի համայնքի զարգացումը կամ Հայաստան:

Ռոբերթ Մարգարեան
-Երբ հասարակութիւնը քաղաքականացւում է, սկսում է հետաքրքրւել քաղաքական հարցերով եւ բնականաբար այդ հետաքրքրութիւնը բաւարարելու միջոցներից մէկը դառնում է մամուլը: Հետեւաբար հետաքրքրութիւնը մամուլի նկատմամբ սկսում է բարձրանալ:

Րաֆֆի Փիրումեան
-Որպէս թերթերի խմբագիրներ, ի՞նչ դժւարութիւններ ունէք:

Ռոբերթ Սաֆարեան
Թոյլ տւէք խօսեմ այն բաների մասին, որոնք ճանաչում եմ, ուր փորձառութիւն ունեմ: Գալով տպաքանակի խնդրին, պիտի ասեմ, որ մեր տպաքանակների ցածր լինելը հիմնականում բնական է: Կան համայնքային թերթեր, որոնք տպագրւում են փոքր համայնքների համար, ցածր տպաքանակով: Օրինակ "Յոյս"-ը հիմնկանում տպագրւում է իրանահայ համայնքի համար: Իհարկէ նաեւ իրանահայ համայնքը ներկայացնելու Հայաստանին եւ ինչու չէ նաեւ այլ հայկական համայնքներին: Հիմա նկատի ունենալով մեր բնակչութեան թիւը, ու նաեւ այն, որ այդ բնակչութիւնը հայերէնին չի տիրապետում, պիտի ասեմ որ տպաքանակի ներկայ մակարդակները նորմալ է: Իհարկէ, այս ասելով, չեմ ուզում եզրակացնեմ, որ չպիտի աշխատենք այն բարձրացնել: Բայց ասենք հազար հինգ հարիւրը կը դառնայ երկու հազար, երեք հազար, չի դառնայ քսան հազար:
Մամուլը անկախ մի երեւոյթ չէ, այլ մի միջավայրի կամ հասարակութեան արտացոլումն է: Վերցնենք հանդուրժողականութեան պակասը մեր միջավայրում: Կամ այն, ինչ կոչւում է քննադատութիւն: Ոչ մի հարց, որ քննադատութիւնն հանդուրժելու հոգեբանութիւնը մեզ մօտ թոյլ է: Դա իհարկէ պատմական պատճառներ ունի: Մեր համայնքի պատմութիւնը մի բեւեռացւած մթնոլորտ է եղել: Բայց փաստն այն է, որ քննադատութեան հասկացողութիւն մեզ մօտ համարեա չկայ: Սկսած նրանից, որ այսօր մի պարի ծրագիր կայ եւ վաղը ասենք "Ալիք"-ը անդրադառնում է եւ գրում է, թէ գործը թոյլ է եղել: Միւս օրը բողոքի հեռախօսներ ու ... թէ ինչու էք վատ գրում: Կամ համայնքում զանազան հոսանքներ գոյութիւն ունեն, որ կամ իրար հետ չեն խօսում, կամ իրար հետ կռւում են: Մէջտեղը գոյութիւն չունի: Իմիջիայլոց մենք "Յոյս"-ում փորձում ենք այդ մէջտեղը լինել: Օրինակ մէկ համարում ունենք թէ ԹԽ-ի ատենապետի հետ հարցազրոյց, թէ Նոր Ջուղայի թանգարանի գողութեան մասին երգիծական բանաստեղծութիւն: Չպիտի մտածենք, որ սրանցից կամ մէկը պիտի լինի, կամ միւսը: Իմ հասկացողութեամբ, մամուլը հասարակութեան մէջ գոյութիւն ունեցող տարբեր խնդիրների եւ տարբեր հոսանքների արտացոլումը պիտի լինի: Այս հասկացողութիւնը մեր մէջ բացակայել է: Եւ քանի որ "Ալիք"-ը մեր մայր օրաթերթն է, որը երկար տարիներ է տպագրւում է, երեւի սրա պատասխանատւութեան մեծ մասը ծանրանում է նրա վրայ: Մեր դժւարութիւնները որո՞նք են. հիմնականը հէնց քննադատութեան հասակացողութեան պակասն է, որը պիտի փորձենք մեր հասարակութեան մէջ զարգացնել: Դրանով մտածում եմ մեր տպաքանակն էլ մի քիչ կը բարձրանայ:
Մենք ընդհանրապէս խուսափում ենք մեր ցաւալի հարցերը մամուլում արծարծել: Ասենք ամուսանալուծութիւնը շատացել է մեր համայնքում: Ասում են` լաւ էլ ինչ գրենք այդ մասին, իզուր հարցը հրահրենք: Ուզում ենք զեկոյց պատրաստել այդ մասին, ոչ ոք չի պատասխանում: Ընդհանուր հասկացողութիւնը այն է, որ եթէ հարցերի մասին խօսւի, ամէն ինչ կը քայքայւի:

Դերենիկ Մելիքեան
Որակին պիտի կարեւորութիւն տանք: Եթէ նոր լրատւամիջոցների դիտորդների թիւը շատ է բարձրացել, մենք տեսնում ենք նաեւ որակի իջեցում: Վերցնենք զուտ քաղաքական նպատակներ հետապնդելու եւ քարոզչութիւն իրականացնելու, հասարակական ցնցումներ առաջացնելու, ցանկացած երկրի անվտանգութիւնը հարցականի տակ տանելու, սոցիալական ցանցերի գլուխ բարձրացնելու հանգամանքը: շատ լաւ է արագ ինֆորմացիա փոխանցելու հանգամանքը: Բայց եթէ մամուլի առաքելութիւնը պիտի խախտւի, ինչ-որ ինքնանպատակ ինֆորմացիայի փոխանցելու համար, պիտի զգոյշ լինենք, որ մեր համընդհանուր խանդիրները չմոռացւեն: Ես կարծում եմ այս առաքելութիւնը կատարելու, անվտանգութիւնը պահպանելու հարցում մեծ դերակատարութիւն ունի հայկական մասնաւորապէս տպագիր մամուլը, որն ունի իր լսարանը, ունի իր պահանջարկը եւ դեռ գոյատեւելու է երկար տարիներ ...

Ռոբերթ Սաֆարեան
Հետաքրքիր դարձնելը լրագրութեան մէջ կարեւոր է, եւ դա երկու կողմ ունի: Մի կողմը տեսքի խնդիրն է. գունաւոր ու գեղեցիկ լինել, թուղթը աւելի որակաւոր լինի, ... եւ այդպէս: Բայց դա հիմնականը չէ: Հիմնական սկզբունքն այն է, որ այն ինչ գրւում է մամուլում, անակնկալ ունենայ իր մէջ: Համարեա մեր բոլոր ձեռնարկները իրար նման են. սպասելի է դրանցում ով ինչ է ասելու: Անակնկալը այն է, որ դրանցից մէկում մէկը վեր կենայ եւ այնպիսի հարցերի մասին խօսի, որ սովորաբար այդ հանդէսներում չեն խօսում: "Հայազ"-ը փակւում է, դա ժողովրդի հարցն է, ինձ թւում է այդ մասին կը կարդան: Հետաքրքրութեան հարցը միայն զւարճալիքի հարց չէ: Հարցեր կան, որոնց մասին ժողովուրդը խօսում է, բայց մեր մամուլի մէջ բացակայում են: Երբ դրանք արծարծում ես, մի քիչ հետաքրքրութիւն է առաջանում:

Կարէն Խանլարեան
Տպագիր մամուլը հասարակութեան հայելին է: Հասարակութիւնը իր առջեւ դնում է այն հարցերը, որոնց լուծման կարողութիւնը գտնում է իր մօտ: Եթէ մամուլում չենք տեսնում այն ինչ ցանկանում ենք, երեւի դա նաեւ այն պատճառով է, որ հասարակութիւնը դրանց լուծման հնարաւորութիւնը չի գտնում իր մօտ, ոչ թէ ցենզուրաներ են տիրում եւ այլն եւ այլն... թէեւ դրանք էլ կան ... բայց հիմնականն այն է:

Սեւան Պետրոսեան
Թէ ինչո՞ւ կայք: Նախ ինտերնետը աւելի արագ է, աւելի ինտերակտիւ է, աւելի էժան: Ասւում է, որ ինտերնետը ոչ ոքու տարածքը չի: Կայքերը սոցցանցերի համեմատ ուշացած են ... միայն լուր չէ, որ մենք պիտի հրապարակենք: Այդ լուրը իր հետ պիտի ինչ որ շարունակութիւն ունենայ: Վերլուծական կամ հարցի պատմութեան մասին մի բան: Հակառակ դէպքում ուշացած կը լինենք:

Ռոբերթ Մարգարեան
Ինչո՞ւ իւրաքանչիւր մամուլ իր կայքն ունի: Որովհետեւ լրտւամիջոցի համար նպատակը լուրը, գաղափարը, տեսակէտը ընթերցողին, ունկնդրին կամ հանդիսատեսին փոխանցելն է: Տպագիր մամուլը կամ ինտերնետը միջոցներն են: Մի օր կարող ես մէկից օգտւել, մի օր` միւսից: Սրանք կարող են իրար լրացնել: Պիտի մամուլը միայն տպագիր, թղթէ թերթ հասկանլու գաղափարը մի կողմ դնենք:

Դերենիկ Մելիքեան
Պիտի շտապողականութիւնից խուսափել: Անպայման գեղեցկութիւն, անպայման գունազարդութիւն, արագ լրագրութիւն ... դրանք չպիտի պատճառ դառնայ, որ մենք զիջենք արժէքի վերածւած մեր ազգի համահայկական եւ պետական հարցերը: Այդ տեխնիկ հարցերը դրանց խախտման չպիտի ծառայի: Արագաշարժութիւնը շատ լաւ է, բայց ըստ իս հաւաստացիութիւնը աւելի կարեւոր է: Էլեկտրոնիկ մամուլը շատ արագաշարժ է, բայց հաւաստիացման ինչ երաշխիք կայ: Սենսացիոն, սկանդալային վերնա-գրերը շատ հաճելի է, կարող է հասարակական միտք ստեղծել, բայց արդեօք ինքնանպատակ սենսացիոններով առաջնորդւելու առաքելութի՞ւն ունի մամուլը:
Համայնքանին հասարակական կեանքում, համայնքում ցնցում չառաջացնելու երեւոյթը մեզ համար գերազանց է, ոչ թէ դրա համար, որ վախենանք քննադատութիւնից, ո՛չ, նպատակասլաց քննադատութիւն թող լինի, ազատ խօսք լինի, խնդիրներ թերթում արծարծւեն ... բայց այստեղ մի քիչ ոճի հարց է, ես կարող է հա-մարւեմ հանդուրժող, ազատ խօսքի ու ժողովրդավարութեան կարգախօսներին հետեւող, իմ ոճի արդիւնքում, բայց վաղը կարող է դա վնասակար լինել այն ընդհանուր առաքելութեանը, որին կոչւած ենք ծառայելու:

ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆԸ ՅԱՋՈՐԴ ՀԱՄԱՐՈՒՄ

 

 

Յոյս թիւ 112

7 Դեկտեմբեր 2011