Յուլիսի 6-ին "Հայելի" կայքը հրատարակեց Սեդրակ Գոջամանեանի հարցազրոյցն ինձ հետ, որպէս "Յոյս" երկշաբաթաթերթի խմբագիր, ուր դրւել էին մեր թերթի մասին առկայ մի շարք հարցեր: Սակայն իսկական հարցերը, աւելի պարզ (ու մի քիչ էլ վիրաւորական) լեզւով արծարծւել էին հարցազրոյցին յաջորդած մեկնաբանութիւններում: Թէեւ այնքան էլ բանական չէ մեկնաբանութիւններին պատասխանել առանձին յօդւածով, սակայն քանի որ դրանց մէջ բարձրացւել էին "Յոյս"-ի դէմ հնչող մի քանի կրկնւող հարցեր ու մեղադրանքներ, առիթը պատեհ համարեցի պատասխանել դրանց: Այդ պատասխանը "Հայելի"-ն կայքում տեղադրեց Յուլիսի 18-ին: Ստերեւ մեր ընթերցողի ուշադրութեանն ենք յանձնում հարցազրոյցից մի հատւած եւ մեկնաբանութիւնների պատասխանը ամբողջութեամբ:

Ռ.Ս.
 


"ՀԱՅԵԼԻ" ԿԱՅՔԻ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ "ՅՈՅՍ"-Ի ԽՄԲԱԳԻՐ

Ռ. ՍԱՖԱՐԵԱՆԻ ՀԵՏ


Սեդրակ Գոջամանեան

 


 

-Արդեօք "Յոյս"-ի վաճառքը կարողանում է փակե՞լ ծախսերը:
-Ծախսերը չի կարողանում փակել: Պարսկաստանում պարսկական թերթերն էլ չեն կարողանում փակել իրենց ծախսերը: Մի խօսքով հայերէն թերթ տպագրելու համար պիտի մէկը այն հովանաւորի, անընդհատ փող ծախսի: Կարող է այդ ծախսողը մի կազմակերպութիւն լինի, կամ էլ անհատ:


-Ձեր խօսքերում նշեցիք, որ կազմակերպութիւնների կողմից հովանաւորւող թերթերը չեն կարող անկախ լինել, կարելի՞ է նոյնը ասել "Յոյս"-ի եւ Պրն. Ահարոնեանի յարաբերութիւններում: Կամ ինքնըստինքեան արտօնատէրի տեսակէտների հիման վրայ չի կազմւում "Յոյս"-ը:
-Թերթի աշխատանքի սկսման օրերին մի անգամ խմբագրական ժողովում այսպիսի հարց դրւեց, որ մեր ուղղութիւնը որոշենք, ես ասացի՝ չէ՛, մենք քանի մարդ ենք, տարբեր տեսակէտներով, եթէ ուզենք ուղղութիւն որոշենք, պիտի թերթ հանելու տեղ վիճաբանենք: Ես չեմ ձեւացնում, որ թերթի արտօնատէրն ու խմբագիրն ու յօդւածագրերը բոլորը նոյն կարծիքներն ունեն ու "Յոյս"-ը միակարծիք անձնակազմ ունի: Բայց մի բան կարող եմ յստակ ասել, որ "Յոյս"-ը չունի "ոչ ցանկալի" անձանց ցանկ: Եթէ նոյնիսկ արտօնատէրի տեսակէտի հակառակ նիւթ կամ պատասխան է գալիս, մենք տպագրում ենք: Ահա այս պրոֆեսիոնալ լրագրութեան սկզբունքի մասին է, որ "Յոյս"-ի խմբագիրն ու գրողներն ու արտօնատէրը համաձայն են:


-Արդեօ՞ք համայնքային մի շարք կարեւոր հարցերում (արտագաղթ. օպտիմալացում...) "Յոյս"-ը ունի որոշակի տեսակէտ:
-Ո՛չ, այսինքն չենք նստել նման հարցերի մասին խօսել ու ընդհանուր եզրակացութեան հասել: Բնականաբար իւրաքանչիւրս ունի իր տեսակէտը: Նոյնիսկ ես, որոշ տեղերում յայտնած տեսակէտներիս ժամանակ զգոյշ եմ, որ այն չհամարւի "Յոյս"-ի կարծիք:


-Որպէս Ռոբերթ Սաֆարեան, ինչքանո ՞վ էք ընդգրկւած համայնքային-միութենական կեանքում:
-Միջակ չափով: Այս մասին մտածել եմ. մի կողմից լաւ է, միւս կողմից վատ: Վատ է, քանի որ հարցերի մի շարք ծալքերին ծանօթ չես լինում: Լաւ, քանի որ նկատել եմ, որ երբեմն պէտք է հարցերին մի քիչ հեռւից նայել, ընթերցողն էլ յաճախ այդ է ուզում: Որպէս նմուշ ասեմ այս կամ այն միութիւնում սովորութիւն դարձած մի շարք ձեռնարկներին անդրադառնալը այլեւս ոչ ոքի չի հետաքրքրում եւ դրանք ոչ ոք չի կարդում, երեւի բացի կազմակերպողներից: Մի անգամ ճարտարապետ Ռոստոմ Ոսկանեանի մեծարման երեկոյի լրատւութեան համար մեզ բողոքի նամակ եկաւ, որ ինչո՞ւ չէք նշել, որ կազմակերպիչ միութեան կողմից ով է բացման խօսքը կարդացել: Պատճառն այն է, որ դա լրատւական արժէք չունի: Ճիշտ է կազմակերպիչ միութեան անունը բնականաբար պիտի նշւի, սակայն ով է բարի գալուստ ասել...Իսկ դպրոցների հարցը, պատգամաւորական ժողովի անցուդարձը, եւ նման հարցերը այս տարիներում մօ-տիկից հետեւել եմ: Դա կարող էք տեսնել այդ հարցերի մասին "Յոյս"-ում հրատարակւած իմ գրութիւններում:


-Այս տարիներում ձեզ համար ծագած հակազդեցութիւնները կամ մեղադրանքները ի՞նչ են եղել:
-Ինչու չէ: Անցեալ տարի մի ասմունքի փառատօնի մասին Քարմէն Ազարեանը մի քննադատական յօդւած էր գրել. կազմակերպիչներից մէկը զանգահարեց ասաց՝ տրւած տեղեկութիւնները չեն համապատասխանում իրականութեանը: Ես փոխանցեցի, որ գրաւոր պատասխանի, մենք տպագրենք: Չընդունեց եւ շարունակեց պնդել, որ պիտի նշւի նիւթի անճիշտ լինելը: Ես ասացի, որ եթէ սպասում էք, որ հէնց էս րոպէին հաստատեմ ձեր ասածները, նման բան չեմ կարող անել, քանի որ ես ներկայ չեմ եղել: Իրականութիւնն այն է, որ ամէն մանրամասնութիւն չի լինի ստուգել, յետոյ տպագրել: Դա շատ դէպքերում հաւասար կը լինի չտպագրելուն: Սակայն կարելի է պատասխաններն էլ հրատարակել, որ ընթերցողը ինքը դատի: Մի խօսքով քննադատութեան հասկացողութիւնը մեր համայնքում թոյլ է: Այսօրւայ դրութեամբ եթէ "Յոյս"-ը "Հայելի"-ի հրատարակութեանը դրական է անդրադառնում, դա չի նշանակում, որ չպիտի քննադատի այն. քննադատութիւնը չպիտի վերագրել դաւադրութեան: Մեր համայնքում հիմա քննադատութիւն համարեա գոյութիւն չունի, հէնց դրա համար էլ պիտի քննադատութիւններին ընթացք տալ: Եթէ նոյնիսկ որոշ չափով վիրաւորական հնչեն:


-Ձեր հասցէին ուղղւած մեղադրանքներից մէկն այն է, որ դուք խաթարում էք համայնքային համերաշխութիւնը: Ի ՞նչ կասէք դրա համար:
-Ես համերաշխութիւն ասելով չեմ հասկանում, որ պիտի իրար չքննադատել, որովհետեւ եթէ նման բան լինի, դա դառնում է դաւադրութիւն հանրութեան դէմ: Այսինքն՝ մենք իրար հետ համաձայնութեան ենք գալիս, որ ես իրականութիւնը ձեր մասին չասեմ, դուք էլ՝ մեր մասին: Դա ճիշտ չի: Ճիշտն այն է, որ իրար գոյութիւնը ընդունենք: Ես դրանից եմ նեղանում, որ յաճախ դիմացինի գոյութիւնն անգամ չեն կարողանում տանել: Օրինակ իմ կարծիքով "Ալիք"-ը ունի "սեւ լիստ": Մի շարք "Յոյս"-ի յօդւածների մասին ես լսել եմ, որ ասւել է, որ մօտեցումը ճիշտ չի, շատ բարի, եթէ այդպէս է, խնդրեմ պատասխանէք: Իհարկէ այս մօտեցումը միայն "Ալիք"-ում չի, ընդհանրապէս մեր համայնքային համակարգում գոյութիւն ունի այս մօտեցումը: Մտածում են դիմացինին պատասխան տալով՝ նրա համար քրէդիթ են ապահովում: Մտածում են պատասխանելով, դիմացինին մարդու տեղ են դնում: Ես կարծում եմ՝ այո, իրար պիտի մարդու տեղ դնենք: Համերաշխ նշանակում է, որ տարբեր կարծիքներ գոյութիւն ունենան, իրար հետ բախւեն, իրար քննադատեն եւ դա չի նշանակում դիմացինին մէջտեղից տանել: Նոյնիսկ այս հարցի մասին այսքան խօսելը, ցոյց է տալիս մեր յետա-մնացութիւնը, քանի որ հէնց հիմա Հայաստանում Դաշնակցութիւնը նոյն այս օրէնքներով է խաղում:
 


ՌՈԲԵՐԹ ՍԱՖԱՐԵԱՆԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ

 "ՀԱՅԵԼԻ"-Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԻ ՔԱՄԵՆԹՆԵՐԻՆ

 


 

Թոյլ տւէք խոստովանեմ, որ ինձ հետ "Հայելի"-ի հարցազրոյցի վերջում տեղադրւած դէմ քամենթները, կարդացի ցաւով. ոչ թէ այն պատճառով, որ դրանք դէմ էին, այլ նրա համար, որ լի էին թշնամանքով` գիտենք ձեր տեսակէտների "իսկական դրդապատճառները", Ահարոնեանի մասին խօսելը "էջը մրոտել" է, պատգամաւորականը հետեւում էք "լրտեսով": Ցաւալի է իմանալ, որ մի տեղ մի անծանօթ մարդ ատում է քեզ: Ինքդ քեզ ասում ես, ինչ գործ ունես այ մարդ, հաց ու ջուրդ է պակասում, գնա քո գործի յետեւից, ինչ գործ ունես համայնքի հարցերի հետ: Եւ իրօք այդպէս էլ խորհուրդ է տալիս քամենթներից մէկը: Իսկ մի ուրիշը ասում է. "Ռոբերթ դար սարզամինէ աջայէբ" (Ռոբերթը հրաշալիքների աշխարհում). այսինքն՝ դելեթ խոշէ՞: Իրօք, երբեմն զգում ես երեւակայութիւններում ես ապրում, միամիտ ու լաւատես կարծում ես էս խօսքերով որեւէ բան կարելի է փոխել: Խորհուրդ են տալիս՝ թող հայկական միջավայրը, գնա ֆիլմ քննադատութեամբ զբաղւիր: Ճիշտն ասած, յաճախ եմ տատանւել այդ բանն անել. ու արել եմ. տարիներ. իսկ եթէ այսօր հայերէնով իրանահայ համայնքում թերթ եմ խմբա-գրում, դա այնքան էլ կոնկրետ որոշումի արդիւնքը չէ: Իրանահայ համայնքը իմ հասարակական միջավայրն է. թէ ինչ է պատահում այստեղ ազդեցութիւն ունի իմ կեանքի, երեխաներիս դաստիարակութեան, հարազատներիս ընդհանուր զարգացման (կամ յետամնացութեան) վրայ: Ես հայկական միջավայրում ներկայ եմ շատ բնականաբար, ոչ ելնելով ռոմանտիկ հայրենասիրական դրդապատճառներից, այլ շատ կոնկրետ, շօ-շափելի ձեւով: Այնպէս որ առայժմս պիտի մերժեմ հայկական միջավայրը թողնելու առաջարկը: Կամ, բայց թէ կը մնամ այս հրաշալիքների աշխարհում, մինչեւ երբ կը մնամ, չգիտեմ:
Թող խօսքը չերկարացնեմ: Այդ քամենթները ցաւալի էին, բայց միաժամանակ շահեկան: "Յոյս"-ի համար 100-ի առիթով, մեր թերթում մեզ շնորհաւորել են ու գնահատել (մի քիչ էլ քննադատել) մեր բարեկամները, հիմնականում մեր գրողները: Բայց իսկական խնդիրները պիտի լսել հակառակորդից: Ստորեւ կը փորձեմ պատասխանել այդ հակառակորդների կողմից արտայայտւած երեք հիմնական հարցերին:

Ա. "Յոյս"-ի արտօնատէր` Ահա-րոնեանի գործարարական գործունէութիւնը եւ "Յոյս"-ի սկզբունքները
Ինչպէս հարցազրոյցում ասել եմ, առանց մի կազմակերպութեան կամ անձնաւորութեան հովանաւորութեան, հնարաւոր չէ հայերէն թերթ հրատարակել: Հաւատացած եմ, որ եթէ հովանաւորողը լինի մի անձնաւորութիւն (ոչ թէ կուսակցութիւն), թերթը կարող է աւելի ազատ աշխատել, պատճառն էլ այն է, որ անձնաւորութիւնը բոլոր հարցերում եւ մանրամասնութիւներում կոնկրետ կարծիքներ եւ մօտեցումներ չունի: Այս դէպքում չկայ նաեւ կուսակցական բիւրոկրասին, որով պիտի վաւերացւի բոլոր քաղաքականութիւնները: Մի քամենթ գրող զարմանում է, թէ. "Միթէ կը լինի մի հոգի փող տայ ու թողնի ինչ ուզում են գրեն": Ես այդպէս բան չեմ ասել: Ի վերջոյ ով փող է ծախսում, ունի իր նպատակները: Բոլորս ունենք մեր նպատակները եւ դրանք երբեմն մասամբ համընկնում են: Մարդկանց անձնական հոգեբանական նպատակները դժւար է հասկանալ: Սակայն կոնկրետ մի հիմնական հարցում եղել է համաձայնութիւն. "թող մարդիկ իրենց խօսքերն ասեն, մենք կը տպագրենք, անկախ նրանց գաղափարական եւ այլ պատկանելութիւնից": Սիրելիներ, աչքներս չփակենք, մեր համայնքում եթէ աննախադէպ չէ, հազւադէպ է, որ մի թերթ իր դէմ գրւած յօդւածներ տպագրի: Մենք այդ բանն անում ենք: Ասում էք չէ, փորձէք: Ասում էք չէ, "Յոյս"-ի հարիւր համարներ են տպագրւել, կարդացէք եւ ապացուցէք, որ այդպէս չէ: Ձեւն այդ է, ոչ թէ քրքրել մարդկանց գործարարական փարւանդէները: Դա բոլորովին հարցից դուրս է: Թողէք այսպէս հարցնեմ. եթէ պարոն Ահարոնեանի փողերը նւիրատրւէին "Աարարտ"-ին կամ մի այլ "ընդունելի" միութեան կամ ձեռնարկի, արդեօք այդ դէպքում էլ նոյնքան կը վրդովւէի՞ք: Արդեօք բացի ա՞յս է, որ Ահարոնեանի փողը քանի գնում է ձեր ցանկացած գործերում, ոչ մի հարց չկայ, իսկ եթէ յատկացւում է մի անկախ թերթ հրատարակելու, որի մօտեցումները ձեր դուրը չի գալիս, յետոյ յիշում էք, որ "Ահարոնեանը Հայաստանում մարդկանց շէնքերը թահւիլ չի տւել": Իհարկէ, ինչպէս հարցազրոյցում էլ ասել եմ, չեմ ձեւացնում, որ ամէն բան ճիշտ այնպէս է, որ ես եմ ցանկանում: Քամենթներից մէկում, ասւել է, որ Էջմիածնին նւիրւած գորգերի պատկերը թերթի շապիկ դարձնելու մասին: Համաձայն եմ, այդ նիւթը շապիկը զբաղեցնելու աստիճանի լրատւական արժէք չունի: Երեւի եթէ պարոն Ահարոնեանը չլինէր թերթի արտօնատէրը, դա չէր էլ յայտնւի շապիկի վրայ: Բայց բարեկամներ, մենք երեւակայութիւնների աշխարհում չենք ապրում, ոչ էլ ես ձեւացնում եմ ամէն բանի մասին թերթի արտօնատիրոջ հետ բացարձակապէս նոյն կարծիքին ենք: Իրական աշխարհը ինչպէս Հայաստանում են ասում, կոմպրոմիսների աշխարհ է: Սակայն պիտի տեսնել այդ կամպրոմիսներով հանդերձ, գործի արդիւնքում, արդեօք մեծամասնաբար պահւել են այն սկզբունքները, որոնց յաւակնել եմ հարցազրոյցում:

Բ. Համայնքը, պատգամաւորական ժողովը եւ "Յոյս"-ը
"... Պատգամաւորականին հետեւում են: Ինչպէ՞ս, լրտեսով: Այդքան կռիւ եղաւ, որ համայնքային մամուլը գայ, սկի չէք գնացել ժողովին: ..." այսպէս է ասւել քամենթներից մէկում:
Այստեղ աղաւաղում կայ: "Յոյս"-ի համարներ 71-ում եւ 83-ում ընդարձակ եւ պատկերազարդ հաղորդագրութիւն կայ պատգամաւորական ժողովի նիստերի մասին: Երկրորդի շապիկը եւս յատկացւած է թեմական խորհրդի ատենապետի դոկտ. Այիդա Յովհաննիսեանի լուսանկարին: Իսկ 96 եւ 99 համարներում տպագրել ենք պատգամաւորներից երկուսի` Ալբերթ Քոչարեանի եւ Ռուբիկ Սարդարեանի կարծիքները թեմական խորհրդի ընտրութիւնների մասին: Եթէ մենք ներկայ չենք եղել թեմականի զեկոյցին եւ նոր թեմականի ընտրութեան յատկացւած նիստերին, նաեւ անտարբեր չենք մնացել անցուդարձի նկատմամբ: Այստեղ կայ նաեւ մի մեծ թիւրիմացութիւն: Պատգամաւորականի ժողովներին մասնակցելը մամուլի իրաւունքն է, ոչ թէ պարտականութիւնը: Մամուլի ներկայացուցիչները ժողովի անդամներ չեն, որոնց պիտի ամէն նիստի ներկայ-բացակայ անել եւ նախատել: Եթէ ընդհանրապէս ՊԺ-ի մասին բան հրատարակւած չլինէր "Յոյս"-ում, այդ քննադատութիւնը ճիշտ կը լինէր: Բայց մամուլը ունի իր սահամանափակ հնարաւորութիւնները եւ պարտադիր չէ բոլոր նիստերին ներկայ լինել: Մենք ոչ միայն կարեւորում ենք ՊԺ-ի անցուդարձը եւ ներկայ կը գտնւենք դրա նիստերին, այլ նաեւ կը պահանջենք աւելի թափանցիկ մօտեցում ՊԺ-ի եւ թեմական խորհրդի կողմից, որը կարող է հեշտացնել լրատւութիւնը, այն է՝ հրատարակել թեմականի տարեկան եւ երկամեայ զեկուցումները, հրատարակել ազգային գոյքի ցուցակը եւ տարեկան բիւջէները: Դրանք հնարաւոր կը դարձնեն վերլուծել հարցերը առանց անպայման ներկայ գտնւելու բոլոր նիստերին: Առ ի տեղեկութիւն, նախահաշիւը քննարկող նիստին, ժամեր ստիպւած էի յետեւել բիւջէի շուրջ բանակցութիւններին, առանց ձեռքի տակ ունենալու մի օրինակ բիւջէից, որը լրագրողներին չէր տրամադրւել: Նոյնիսկ հանդիպման վերջում խնդրեցի մի օրինակ ունենալ, թւերը ստուգելու եւ վրիպումներից խուսափելու համար, որն ասւեց պիտի քննարկւի դիւանում:
Ինչ վերաբերում է համայնքային ձեռնարկներին, անկասկած դրանցից շատերը ձանձրալի են եւ դրանց մասնակցելը կամ լրատւութիւնը ոչ մի հետաքրքրութիւն չի կարող ներկայացնել: Չէ՞ք տեսնում երիտասարդութիւնն էլ չի մասնակցում դրանց: Դրանց կարեւորներին, որոնցում մի արտակարգ բան է պատահում իհարկէ պիտի մասնակցել եւ մենք փորձում ենք մեր հնարաւորութիւնների սահմաններում մասնակցել: Համայնքային հարցերի մասին կարծիք տալու եւ դրանք վերլուծելու համար պէտք չէ դրանց բոլորին մասնակցել, մի քիչ էլ պիտի կարողանալ հեռւից նայել հարցերին, դրանք վերլուծել: Արդեօք "Յոյս"-ում հրատարակւած իմ գրութիւնները եւ տեսակէտները համայնքային հարցերի շուրջ իրաւացի՞ են եղել թէ՞ ոչ, արդեօք դրանք ներկայացնո՞ւմ են որեւէ արժէք, դա պիտի պատասխանել քննարկելով այդ գրութիւնները:

Գ. Ալիքը սեւ լիստ ունի՞
Տեսէք, երբ ասում եմ "Ալիք"-ը սեւ լիստ ունի, բնականաբար դա չի նշանակում, որ ես գիտեմ, որ օրաթերթի տնօրէնի կամ խմբագրի դարակում այդպիտի ցանկ կայ: Դա ես չեմ կարող իմանալ: Ինչը կարող եմ իմանալ այդ թերթի ընդհանուր մօտեցումն է: Խօսքը չերկարացնելու համար, խորհուրդ եմ տալիս դիմել "Յոյս"-ի համար 38-ի էջ 10-ում հրատարակւած "Անհանդուրժողականութեան պատկերը" նիւթին, բայց քանի որ կարելի է այդ համարը ձեր տրամա-դրութեան տակ չլինի, բացատրեմ, որ դա մի լուսանկար է, որից մկրատւել է "Արաքս" թերթի խմբագիր Մովսէս քեշիշեանի պատկերը: Դա Հանելու, զեղչելու, սեւ լիստելու ցայտուն պատկեր է: Գաղտնիք չէ, որ "Ալիք"-ը նոյնիսկ խուսափում է, հիմնարկութիւնների վճարովի յայտարարութիւնը տպա-գրել, եթէ դրա տէրը կամ արտօնատէրը ցանկալի անձնաւորութիւն չէ:
Արդեօք մենք էլ քի՞չ ենք գրել "Ալիք"-ի մասին: Հնարաւոր է: Սակայն անպայման սեւ լիստ չունենք: Հէնց այստեղ յայտարարում եմ, որ որեւէ Ալիքական կամ դաշնակցական անձնաւորութեան քննադատական յօդւածը պատրաստ ենք հրատարակել "Յոյս"-ում: Թող "Ալիք"-ն էլ յայտարարի, որ կը հրատարակի ցանկացած ոչ-դաշնակցականի գրչին պատկանող քննադատական յօդւած:
 

Յոյս թիւ 103

27 Յուլիս 2011